Wkrótce rozpocznie się piąty miesiąc roku. Noce szybko się skracają, ale miłośników astronomii nie powinno to zniechęcać do prowadzenia obserwacji. Zapraszamy do lektury tekstu o zjawiskach na niebie w maju 2026 r.
Słońce będzie przemierzać konstelacje Barana i Byka. 1 maja wzejdzie o 5:13, a zajdzie o 20:05. W ostatnim dniu miesiąca świecić będzie od 4:30 do 20:49. Dzień wydłuży się zatem o 87 minut. Obliczenia wykonaliśmy dla Łodzi. Przyjęliśmy przy tym, że wschód Słońca to chwila ukazania się ponad horyzontem pierwszego skrawka tarczy, a zachód - zniknięcie jej ostatniego fragmentu.
Warunki do obserwacji Księżyca w nadchodzącym miesiącu: pełnia 1 maja o 19:23, ostatnia kwadra 9 maja o 23:11, nów 16 maja o 22:01, pierwsza kwadra 23 maja o 13:11 i ponownie pełnia 31 maja o 10:45. W maju nie zdarzy się ani zaćmienie Słońca ani Księżyca (mimo dwóch pełni).
Druga pełnia zachodząca w ciągu jednego miesiąca to dość rzadka sytuacja, gdyż okres zmian kwadr Księżyca (29,5 dnia) jest niewiele krótszy niż długość przeciętnego miesiąca (około 30,4 dnia). W języku angielskim druga pełnia w ciągu tego samego miesiąca nazywana jest "blue moon" ("niebieski księżyc"), a sformułowanie "once in a blue moon" jest odpowiednikiem polskich "raz na ruski roku" lub "od wielkiego święta".
Popatrzmy teraz na nocne niebo w połowie miesiąca. Pierwszy raz zrobimy to o 22:30, około dwie godziny po zachodzie Słońca. Nisko nad północnym widnokręgiem zobaczymy dużą literę "W" utworzoną z pięciu gwiazd. To Kasjopeja. Po przeciwnej stronie Gwiazdy Polarnej znajdzie się Wielka Niedźwiedzica, której częścią jest Wielki Wóz. Sięgnie on swoim dyszlem aż w okolice zenitu. Na północnym wschodzie i wschodzie ukazują się już konstelacje letnie: Łabędź i Lutnia, chociaż astronomiczne lato rozpocznie się dopiero 21 czerwca.
W tej samej części nieba znajdzie się Cefeusz, gwiazdozbiór w którym warto zwrócić uwagę na gwiazdę oznaczoną grecką literą delta. To odległy o około 900 lat świetlnych nadolbrzym, najbardziej znany przedstawiciel gwiazd zmiennych zwanych cefeidami. Są to gwiazdy zmienne charakteryzujące się dobrze określonym związkiem między okresem zmian jasności i jasnością absolutną (mocą promieniowania gwiazdy). Są one wykorzystywane jako "świece standardowe" do określania odległości galaktyk. Poszukując tej ciekawej gwiazdy w majową noc, można posłużyć się załączoną mapą wykonaną programem Stellarium (mapa będzie aktualna także w innych miesiącach). Deltę Cephei oznaczono strzałką.
Kierując wzrok na południowy wschód, zobaczymy niebo wiosenne: Herkulesa, Koronę Północną, Wolarza, Wężownika, Wagę. Nad południowym horyzontem góruje Spica, najjaśniejsza gwiazda w Pannie, a na południowym zachodzie dobrze widoczny jest Regulus, czyli jasna, niebieskawa gwiazda w Lwie. I jeszcze rzut oka na północny zachód. Tu zobaczymy Bliźnięta i Woźnicę, fragment nieba zimowego, które z tygodnia na tydzień jest coraz gorzej widoczne.
Odczekajmy kilka godzin i zobaczmy, jak w tym czasie zmieni się położenie gwiazdozbiorów. Zrobimy to dwie godziny przed wschodem Słońca, czyli około 3:00.
Kasjopeja przeniesie się do tego czasu nad północno-wschodni widnokrąg. Lepiej niż kilka godzin wcześniej widoczny będzie Cefeusz. Na wschodzie i południowym wschodzie zobaczymy Pegaza oraz trzy najbardziej znane konstelacje letnie: Lutnię, Łabędzia i Orła. Na południu znajdą się zodiakalne Skorpion i Strzelec, a ponad nimi Wężownik i Herkules. Dalej w prawo (na południowym zachodzie) widoczny będzie charakterystyczny łuk Korony Północnej oraz Wolarz z Arkturem, jedną z najjaśniejszych gwiazd na niebie (uwagę zwróci jej charakterystyczny, czerwonawy kolor). Szukając Wielkiego Wozu, spójrzmy na północny zachód. A wysoko nad głową (wokół zenitu) wić się będzie Smok.
Czas na omówienie warunków widoczności planet.
Merkury przemierza kolejno konstelacje Ryb, Barana i Byka. 14 maja osiąga górne złączenie ze Słońcem (nie da się wtedy planety obserwować), a potem przenosi na niebo wieczorne. Pod koniec miesiąca można podjąć próbę dostrzeżenia Merkurego po zachodzie Słońca. 31 maja około 21:40 należy wypatrywać go na wysokości 6 stopni nad północno-zachodnim widnokręgiem. Jasność planety to -0,6 wielkości gwiazdowej. Pierwsza planeta zbliża się do maksymalnej wschodniej elongacji, która wypadnie 15 czerwca.
Wenus przez cały maj widoczna będzie na wieczornym niebie (w Byku, a potem w Bliźniętach). Łatwo ją dostrzec ze względu na znaczną jasność (-4 magnitudo). Półtorej godziny po zachodzie Słońca każdego majowego wieczora planeta świeci na wysokości około 9 stopni pomiędzy kierunkami zachodnim i północno-zachodnim. 18 maja około 4 stopni w prawo od Wenus widoczny będzie sierp Księżyca w fazie 6%.
Mars jest już po złączeniu ze Słońcem i kątowa odległość tych ciał niebieskich rośnie. Jednak ze względu na niesprzyjającą orientację ekliptyki względem horyzontu, jego obserwacja na porannym niebie jest wciąż niemożliwa. Dodajmy jeszcze, że Mars przebywa w maju w Rybach i Baranie.
Jowisz, największa z planet, jest przez cały miesiąc doskonale widoczny w Bliźniętach (świeci blaskiem -1,9 magnitudo). Warto zobaczyć, jak zmniejsza się odległość kątowa Jowisza od nieco jaśniejszej Wenus. Na początku miesiąca jest to 40, a pod koniec maja już tylko 9 stopni). Do "spotkania" dwóch jasnych planet dojdzie w przyszłym miesiącu. Nie zapomnijmy spojrzeć na Bliźnięta 20 maja wieczorem, aby zobaczyć ciekawą konfigurację Jowisza, Księżyca (w fazie 22%) oraz Kastora i Polluksa (najjaśniejszych gwiazd konstelacji). Opisaną sytuację na niebie prezentuje poniższa mapa wygenerowana za pomocą Stellarium.
Saturn przebywa w... Wielorybie (tak, planety czasem opuszczają gwiazdozbiory zodiakalne). Jego jasność to +0,9 wielkości gwiazdowej. Obserwacje są dość trudne (planeta nie świeci tak jasno jak Wenus i Jowisz), ale z tygodnia na tydzień poprawiają się. W ostatnie majowe poranki Saturna należy szukać około godziny 3:45 na wysokości 10 stopni nad wschodnim horyzontem.
Uran (świecący w Byku) i Neptun (bawiący w Rybach) będą w maju niewidoczne. Na obserwacje nie pozwoli zbyt mała odległość kątowa od Słońca.
Warte wspomnienia jest złączenie Srebrnego Globu z Antaresem (najjaśniejszą gwiazdą Skorpiona). Dojdzie do niego w nocy z 3 na 4 maja. Księżyc (w fazie 95%) znajdzie się mniej więcej 1,5 stopnia od jasnej, czerwonawej gwiazdy. Zjawisko będzie widoczne nisko nad południowym widnokręgiem. Obserwacje najlepiej prowadzić około dwie godziny po północy.
I jeszcze meteory. Najaktywniejszy majowy rój to eta-Akwarydy, których maksimum wypada 6 maja. Można wtedy w ciągu godziny dostrzec nawet kilkadziesiąt śladów. Radiant Akwarydów znajduje się w Wodniku. W tegorocznych obserwacjach przeszkodzi Księżyc, który na początku maja świeci w drugiej połowie nocy.
Zachęcamy do obserwacji!
Michał
Matraszek
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
szarmancko, szczerze, szczodrze, szeroko, szybko, szyderczo,