czwartek, 12 grudnia 2019

Minęła olimpiada od 11.12.2015 r. - Metanowce Q-Flex

Cztery lata temu, w dniach 11-18.12.2015 roku, do świnoujskiego gazoportu zawinął pierwszy metanowiec, Al Nuaman - jednostka klasy Q-Flex, dowożąc pierwszy ładunek LNG (katarski) do celów rozruchowych terminala.
Olimpiada od tego historycznego zawinięcia Al Nuaman jest dobrym pretekstem dla artykułu o tytule Metanowce Q-Flex, gdyż ta klasa dominuje w zawinięciach do Zatoki Pomorskiej. Na 76 dostaw ogółem, 56 dokonały metanowce Q-Flex (24 różne jedn. oddane do eksploatacji w latach 2007-2009).
Pozostałe 20 dostaw zrealizowały 3 jednostki z klasycznymi zbiornikami sferycznymi (7 ładunków) i 11 metanowców konwencjonalnych wielkościowo, ze zbiornikami membranowymi (13 ładunków), a wśród nich są 2 specjalistyczne FSRU, czasowo oddelegowane do zwykłego rozwożenia LNG. Cała ta grupa 14 metanowców ma dużą rozpiętość wiekową: 2006 rok i lata 2013-2018.

Artykuł Metanowce Q-Flex ukazał się pierwotnie w BIZNESALERT w dniu 11.12.2019 roku pt. Wszystko o metanowcach klasy Q-Flex (ANALIZA).


Metanowce klasy Q-Flex

Metanowiec to rodzaj gazowca z przeznaczeniem wyłącznie do transportu skroplonego gazu ziemnego (Liquefied Natural Gas) w temperaturze poniżej -162oC, z ciśnieniem zbliżonym do atmosferycznego. Obecna flota światowa termosów LNG liczy około 500 jednostek. 90% tych statków to bardzo duże statki, znacznie swoją wielkością wyróżniające się spośród innych gazowców - LPG (Liquefied Petroleum Gas) i PNG (Pressurised Natural Gas).

Metanowce klasy Q-Flex (31 jednostek) powstały (wg. dat oddania do eksploatacji) w latach 2007 (IX) - 2010 (I), na zapotrzebowanie rozwózki katarskiego LNG, po rozbudowie terminala w Ras Laffan do 14 linii technologicznych wytwarzania LNG (oczyszczanie + skraplanie gazu ziemnego), o łącznej wielkości rocznej produkcji ponad 77 mln ton. Równolegle, ale z rocznym opóźnieniem, powstawała flota jeszcze większych 14 jednostek klasy Q-Max, o maksymalnych gabarytach umożliwiających zawinięcie do macierzystego terminalu eksportowego w Ras Laffan.
Zlecenie budowy 31 jednostek Q-Flex i 14 Q-Max, katarski Nakilat, w przeróżnych udziałach właścicielskich światowych koncernów w poszczególnych jednostkach, zlecił trzem  południowokoreańskim stoczniom: Hyundai Heavy Industries w Ulsan (HHI), Samsung Heavy Industries na Geoje Island (SHI) i Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering na Geoje Island (DSME). Był to kontrakt stulecia ale czy takim pozostanie?
Obecnie Katar planuje rozbudowę swoich mocy produkcyjnych LNG z dotychczasowych 77 mln do 110/126 (różne źródła) mln ton rocznie (do 2023/27 roku). Nastąpi to przez zbudowanie 4(6) mocarnych linii technologicznych skraplania gazu ziemnego, o nominalnych mocach po min 7,5 mln ton rocznie. Obecne 14 linii pracuje ze średnią mocą po 5,5 mln ton.
Do obsługi eksportu dodatkowych mln ton LNG, Katarczycy planują rozbudowę floty metanowców (na początek) o 40 jednostek. Do końca roku Qatar Petroleum ma złożyć zamówienia na te statki. Docelowo rozbudowa floty ma nastąpić łącznie o 60 jednostek (lub 100 - różne źródła). Nastąpi proces sukcesywnej wymiany jednostek sprzed powstania flot Q-Flex/Max. Oczywiście, od kilku miesięcy trwają rozmowy na szczeblu rządowym Katar - Korea Południowa. O nowej (nowych?) konstrukcji, jej (ich) wielkości, mało dzisiaj wiadomo, ale testowy rejs Q-Flex, Al Safliya, przez Kanał Panamski (12.05.2019) - pierwsze przejście przez nowe śluzy kanału, coś prorokuje.

* * *

Ogólne dane techniczne klasy Q-Flex: wyposażenie w 5 zbiorników membranowych (czyli baniaki z chytrze pozgniatanych blach) o łącznej nominalnej pojemności 210-217 tys.m3, 315m długości całkowitej, 50m szerokości, 12,5m to maksymalne zanurzenie (dotyczy też jednostek klasy Q-Max).

Konstrukcja Q-Flex była na przełomie 2/3-ciej dekady XXI w. prekursorską i przełomową za sprawą:
- swojej wielkości, krótkoczasowo (do momentu oddania pierwszego Q-Max Mozah we IX 2008) te jednostki były największymi w światowej flocie. Obecnie wielkościowo wyprzedza je flota 14-tu Q-Max (powstała IX 2008 – VIII 2010) i zbudowana w 2017 roku na ich bazie (kadłubie) jednostka do magazynowania i regazyfikacji LNG (FSRU) o nazwie  MOL FSRU CHALLENGER. Od tych obydwu konstrukcji Q-Flex/Max, kolejne metanowce gabarytowo i pojemnościowo oddziela znaczna przepaść. Obecnie, licznie (do ok. 30 statków rocznie), budowane są metanowce o pojemności 170-180 tys.m3.
- zastosowania dwuśrubowego napędu i dwóch sterów, znacznie poprawiające manewrowość w terminalach załadunkowych/odbiorczych.
- nowoczesnej izolacyjności termicznej ze skutecznością ograniczania samoregazyfikacji LNG poniżej 0,15% na dobę (z całej objętości), ale współcześnie budowane jednostki mają izolację termiczną ograniczającą ów niekorzystny efekt poniżej 0,07-0,08%/doba.
- zainstalowania systemu ponownej regazyfikacji lotnego gazu ziemnego powstałego w zbiornikach w wyniku samoregazyfikacji. Przy czym są to instalacje mocno energochłonne.

Natomiast za sprawą silników na jednorodzajowe paliwo, tzn. wyłącznie olej napędowy (wyjątek jest wśród Q-Max, jest nim najmłodszy Rasheeda, ze zmodyfikowaną siłownią dwupaliwową: olej+gaz, podczas pierwszego remontu klasowego po 5 latach eksploatacji. Ale biorąc pod uwagę ciszę medialną po modernizacji silników, efekt jest znikomy lub żaden!), oraz braku nowoczesnych rozwiązań technicznych (regulowany wtrysk, odzysk cieplny, brak napędu elektrycznego, itd.), konstrukcje Q-Flex/Max były przełomowe, ale współcześnie (po ponad dekadzie) są średnio-nowoczesną konstrukcją.

Flota Q-Flex obecnie obsługuje eksport LNG głównie na Daleki Wschód (Japonia, Chiny, Korea Południowa, Tajlandia) i Środkowy Wschód (Indie, Pakistan), do Europy i okazjonalnie na Bliski Wschód (Kuwejt, Jordania). Do Ameryk i rejonu Zatoki Meksykańskiej, po opanowaniu masowej technologii pozyskiwania gazu łupkowego (szczelinowanie hydrauliczne) i po pierwszych przekształceniach w USA terminali importowych LNG (regazyfikujące) w terminale eksportowe (skraplające), eksport katarskiego LNG zanikł - został całkowicie wyrugowany ceną amerykańskiego LNG.
Specyfiką dostaw w ramach umów średnio- i krótkoterminowych na Daleki Wschód oraz do Europy jest naprzemienna intensywność sezonowa, ale nie klimatyczna lecz …cenowa. Klimatyczna (lato/zima) fluktuacja cen LNG w Europie jest znacznie mniejsza i latem cena sprzedaży skroplonego gazu ziemnego w Europie jest korzystniejsza od ceny dalekowschodniej.
Kolejną specyfiką jest eksport LNG do Japonii, w obsłudze którego rola i udział floty Q-Flex są uzupełniające starą flotę Q-Fleet (10 jednostek ze zbiornikami sferycznymi), powstałą w latach 1996-2000. To efekt małych gabarytów, małych głębokości oraz małych zbiorników lądowych w przeważającej liczbie terminali importowych w Japonii. Logistyka floty Q-Fleet jest niedościgłym wzorem optymalnej eksploatacji metanowców. Japońskie stocznie, japońska konstrukcja, japońska własność, japoński armator, japoński zarząd i japońska organizacja - te jednostki nie kotwiczą na redach portów-terminali w oczekiwaniu na załadunek/rozładunek i w Ras Laffan mają własne, zadedykowane stanowisko cumownicze.

* * *

Jednostki klasy Q-Flex, dostarczające katarski LNG do świnoujskiego terminala w ramach dwóch kontraktów długoterminowych, są główną grupą metanowców zawijających do naszego gazoportu. W trakcie pięciu lat funkcjonowania gazoportu, na 76 dostaw ogółem, 56 zrealizowały katarskie Q-Flex.
Na około 30 terminali LNG w Europie, tylko około połowa jest dostępna dla tej wielkości metanowców. Świnoujście jest jedynym portem na północ od Rotterdamu przyjmującym metanowce klasy Q-Flex. Nasz terminal jest trzecim gazoportem w Europie pod względem częstotliwości zawinięć Q-Flex (średnio 17-18 rocznie), po walijskim Milford Haven (ponad 25 ładunków spotowych) i po belgijskim Zeebrugge (około 25 dostaw - obsługa kontraktu długoterminowego + spoty).

Do 11.12.2019 roku, Świnoujście odwiedziło ponad ¾ tej floty, tzn. 24 jednostki Q-Flex z 31 istniejących (tabela). Liderem w częstotliwości zawinięć na Bałtyk jest Al Nuaman. Świnoujście jest jedynym bałtyckim portem z możliwością odbioru dostaw LNG realizowanych przez Q-Flex.
Ten drugi najmłodszy Q-Flex jest jednostką wręcz zadomowioną w gazoporcie Świnoujście. Przywiózł pierwszy historycznie ładunek (11.12.2015), kolejny rozruchowy (08.02.2016), następnie pierwszy komercyjny (17.06.2016) oraz kolejne 4 dostawy kontraktowe (do XII 2019) i jedną spotową (04.07.2017). Był to ładunek interwencyjny w związku ze wstrzymaniem odbioru rosyjskiego gazu (rurowego) na przełomie VI/VII 2017 roku, w wyniku znacznego jego zawilgocenia. Kolejne Q-Flex nie mają tak imponującej liczby zawinięć (tabela).

Q-
Flex
miesiąc, rok
oddania do
eksploatacji
nazwa metanowca
ilość zawinięć do Świnoujścia stan na 30.11.2019
stocznie:
HHIx8; SHIx7; DSME x16
nominalna
pojemność
w m3
MMSI / bandera
538_W.Marshala
308-311_Bahamy
1
XI 2007
Al Gattara
2
HHI
216 280
538002917
2
XI 2007
Tembek
2
SHI
216 200
538002921
3
X 2007
Al Safliya
-
DSME
210 100
308171000
4
X 2007
Al Ruwais
3
DSME
210 100
309904000
5
  I 2008
Al Gharrafa
2
HHI
216 224
538002920
6
I 2008
Al Oraiq
1
DSME
210 198
538003072
7
I 2008
Murwab
1
DSME
210 174
538003100
8
I 2008
Al Ghariya
1
DSME
210 100
308248000
9
I 2008
Duhail
1
DSME
210 100
309599000
10
I 2008
Al Shamal
3
SHI
217 000
309781000
11
II 2008
Al Hamla
4
SHI
216 200
538002922
12
IV 2008
Al Thumama
-
HHI
216 235
538003018
13
V 2008
Al Aamriya
1
DSME
210 168
538003099
14
V 2008
Al Huwaila
2
SHI
217 000
309255000
15
VI 2008
Al Sahla
-
HHI
216 164
538003019
16
VI 2008
Al Kharsaah
-
SHI
217 000
309333000
17
VII 2008
Al Khuwair
4
SHI
217 000
311000140
18
VIII 2008
Fraiha
-
DSME
210 152
538003101
19
IX 2008
Al Utouriya
1
HHI
216 203
538003020
20
IX 2008
Umm Al Amad
1
DSME
210 157
538003073
21
I 2009
Al Rekayyat
-
HHI
216 200
538003347
22
II 2009
Al Sheehaniya
4
DSME
210 166
538003364
23
III 2009
Mesaimeer
2
HHI
216 200
538003360
24
III 2009
Al Sadd
1
DSME
210 162
538003361
25
IV 2009
Al Ghashamiya
3
SHI
217 330
538003353
26
IV 2009
Onaiza
2
DSME
210 150
538003363
27
VI 2009
Al Kharaitiyat
3
HHI
216 200
538003352
28
X 2009
Al Khattiya
3
DSME
210 100
538003350
29
X 2009
Al Karaana
-
DSME
210 100
538003358
30
XI 2009
Al Nuaman
8
DSME
210 100
538003351
31
I 2010
Al Bahiya
1
DSME
210 100
538003349

Oznaczenie stoczni południowokoreańskich: HHI - Hyundai Heavy Industries w Ulsan (tu powstał pierwszy Q-Flex - Al Gattara), SHI - Samsung Heavy Industries na Geoje Island (tu powstała niejednorodna grupa Q-Flex: 2+4+1, więcej o tym poniżej), DSME - Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering na Geoje Island (tu powstał ostatni Q-Flex).
Kolejność pierwszych dwóch jednostek Q-Flex jest wg. faktycznego załadunku pierwszych dwóch dostaw. Do podanych w tabeli miesięcy przekazania przez stocznię (oddania do eksploatacji) należy mieć ograniczone zaufanie (+/- 1 miesiąc). Natomiast kolejność w ramach tych samych miesięcy jest wg. narastania MMSI. W stoczniach odbywały się grupowe przekazania po 2-3 (4?) jednostki.
Podobnie należy z ostrożnością odnosić się do nominalnych pojemności. Zaprezentowane dane są pobrane z kwartalnych sprawozdań spółki Nakilat, w latach 2007-2010. Ale w kolejnych opracowaniach zdarzały się różnice w danych (+/- 0,5 tys.m3).
Precyzyjną weryfikację danych utrudniają przeróżne udziały właścicielskie światowych koncernów w poszczególnych jednostkach, które dodatkowo, notorycznie, ulegają zmianom i modyfikacjom.

21.08.2019 r. - debiutujące zawinięcie do Świnoujścia.

Pisząc o flocie Q-Flex należy mieć na uwadze, że nie są to jednostki identyczne gabarytowo, pojemnościowo i istotnie różnią się kształtem ruf (pawęży), dziobowych części pokryw zbiorników nad pokładem, gruszek dziobowych, również kształtem nadbudówek, kominów i rozmieszczeniem szalup ratunkowych. Zasadniczo wiąże się to z różnym rodowodem stoczniowym tych metanowców (3 stocznie), ale nie tylko - są też różnice w ramach wersji stoczniowych.


Różne kształty pawęży są najmocniejszym wyróżnikiem dla rozróżnienia trzech podtypów.


Różne kształty dziobowych części pokryw zbiorników są wyróżnikiem skutecznym dla rozpoznania Q-Flex z DSME.


Trzecim wyróżnikiem umożliwiającym rozróżnienie podtypów Q-Flex są kształty gruszek dziobowych, ale zasadniczo podczas zawijania są one pod wodą. Klasyczne, o kształcie solidnego tarana, mają jednostki Q-Flex powstałe w HHI/SHI, natomiast gruszki dziobowe z zadartym ku górze czubem zdradzają rodowód z DSME.

12.06.2018 r. - w debiutującym zawinięciu, po rozładunku, tuż przed wypłynięciem.

Dodatkowym utrudnieniem w rozróżnianiu jednostek klasy Q-Flex są niejednoznaczności rodowodu ze stoczni SHI:
- jednostki Tembek i Al Hamla, jako wyjątki, mają identyczny kształt pawęży jak jednostki z HHI, a wraz z Al Gattara, Al Gharrafa z HHI, mają dodatkowy wspólny wyróżnik dla tej czwórki - zainstalowane na rufie zrzutowe szalupy ratunkowe.
 - Al Ghashamiya ma największą ładowność wśród Q-Flex, gdyż jest szczególnym egzemplarzem kończącym serię Q-Flex w SHI i budowany był w trakcie realizacji połowy głównego zamówienia dla tej stoczni, opiewającego na 11 Q-Max z 14-tu ogółem. Pozostałe 3 jednostki zrealizowała stocznia DSME. W konsekwencji  zastosowania pewnych rozwiązań z tych większych jednostek, stał się największym w nominalnej pojemności wśród jednostek Q-Flex. Ma jako jedyny nadbudówkę maszynowni z otworami wentylacyjnym (czerpniami) zlokalizowanymi w tylnej ścianie nadbudówki (rozwiązanie z Q-Max), a nie typowo dla Q-Flex w bocznych (burtowych) ścianach.

16.07.2019 r. - tuż przed zacumowaniem w trzecim zawinięciu do Świnoujścia.

Kluczową konsekwencją różnic w poszczególnych wersjach stoczniowych, są ich różne pojemności eksploatacyjne. Jednostki Q-Flex z rodowodem ze stoczni HHI i SHI dowożą ładunki o średniej objętości około 213 tys.m3 oraz ze stoczni DSME około 206,8 tys.m3. Natomiast średni ładunek ogółem to: 209,9 tys.m3. Przedstawione dane są na podstawie obserwacji 56 dostaw (HHI x10 ładunków, SHI x18, DSME x28) zrealizowanych dla świnoujskiego terminala. Wśród nich skrajne wielkości ładunków Q-Flex to:
Al Shamal (SHI), 31. dostawa ogółem, 10.05.2018 r. 218 129 m3 (1453 GWh). 
Umm Al Amad (DSME), 8. dostawa, 17.10.2016 r. 204 606 m3 (1363 GWh).

Wacław Sałaban, grudzień 2019 r.

4 komentarze:

  1. Jeśli chodzi o pojemność Q-Flex'ów i Q-Max'ów, to zestawiając przytaczane przez Pana dane z Nakilatu z wartościami podawanymi przez biuletyny stowarzyszenia GIIGNL, również wychodzą ciekawe rozbieżności. Np. wg GIIGNL dla Al Utouriya to było ponad 1200 m^3 mniej, aniżeli podawało katarskie przedsiębiorstwo. Rozbieżności wśród Q-Fleet i jednostek membranowych konwencjonalnych nie sprawdzałem.

    Nawiasem mówiąc, pozycja Q-Max'ów jest zagrożona - wg informacji z kwietnia tego roku z portalu Maritime Executive, Chińczycy planują wybudowanie gazowca o pojemności okrągłych 270 000 m^3. Jednostkę ma zbudować Hudong Zhonghua.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Sprawdziłem w swoich archiwalnych zapiskach, faktycznie ta rozbieżność dla Al Utouriya jest średnią. Dla Al Shamal, Al Huwaila, Al Kharsaah, Al Khuwair (wszystkie z SHI) ta różnica to 2800-3900 m3.
      Z nominalnymi pojemnościami (wszystkich) metanowców, podawanymi przez różne źródła, są zabawne sytuacje. Najistotniejsze dla Q-Flex jest: V/HHIvSHI = V/DSME + 6000 m3. Na podstawie rzeczywistych wielkości dostaw do Świnoujścia.
      Tak śledzę próbę chińskiego ataku na tytuł MAX-metanowiec, ale ostatnio …cisza.

      Usuń
  2. Wypada podziękować za te cztery lata systematycznych, czasami żmudnych obserwacji. Oby trwały w niezmiennej formie.
    Co do treści, to po raz kolejny rodzi się pytanie o zasięgi pływania Q-Flex i Q-Max na jednym bunkrowaniu. Pamiętamy rejs z Zatoki Perskiej do Świnoujścia bez postoju, dookoła Afryki.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ad 1 dziękuję! To satysfakcjonuje. NIC nie poprawiać? :-)
      Ad 2 w tym moja wiedza jest znikoma.
      Ad 3 przypomnę: Al Sadd [41. dostawa] z ładunkiem Ras Laffan>Świnoujście i Al Hamla [19.] pod balastem Świnoujście>Ras Laffan.

      Usuń

szarmancko, szczerze, szczodrze, szeroko, szybko, szyderczo,